Życie codzienne – przetwórstwo roślin

Uprawy to jedno, ale zebrane zboże należy przecież przerobić. Od starożytności znamy trzy proste metody przeróbki ziarna zbóż do postaci, która przynosi organizmowi ludzkiemu największe korzyści. Zebrane zboże można przede wszystkim zmielić, przerabiając je na mąkę lub kaszę, można je rozkruszyć w stępie (moździerzu kaszarskim) na kaszę lub uprażyć w prażnicy (np. uprażone ziarno pszenicy staje się słodkie). Uprażony owies lub proso, stawały się zapewne głównym składnikiem pruskiego meltanu, o którym wspominają niektóre źródła. Podobny był on zapewne do celtycko-słowiańsko-germiańskiej bryi.

blog_15_il_01_prażnica_002_MAGdansk

Rekonstrukcja prażnicy (eksponat z Muzeum Archeologicznego w Gdańsku)

        Z tych różnych form przetwórstwa zbóż i roślin możemy jak dotąd bezspornie potwierdzić w Sędytach jedynie mielenie. W trakcie badań archeologicznych odkryliśmy na terenie osady dwa typy żaren. Najstarszą techniką mielenia zboża jest jego rozcieranie; ziarna wysypuje się na duży płaski kamień i rozciera innym mniejszym kamieniem, nazywanym rozcierakiem (kilka takich rozcieraków „obrobionych” w charakterystyczny sposób również znaleźliśmy).

blog_15_il_02_kamien zarnowy z Sedyt
Fragment kamienia żarnowego odkryty podczas badań w Lesie Miejskim

blog_15_il_03_żarno_gdansk_ma
Kamień żarnowy z rozcieraczem (eksponat z Muzeum Archeologicznego w Gdańsku)

        Bardziej zaawansowaną technologią rozdrabniania ziarna jest mielenie go w żarnach obrotowych. Żarno składa się z nieruchomego kamienia, który najczęściej umieszczano w specjalnie do tego przygotowanej kłodzie. Nad tym umieszczano drugi kamień, którego dolną powierzchnię żłobkowano, dzięki czemu zwiększano jego zdolność rozcierania. Kamień ten wprawiano w ruch obrotowy za pomocą osadzonej w nim rączki. Odkryte podczas jednego z sezonów badawczych fragmenty kamienia żarnowego wskazują dowodnie, że i ta umiejętność nie była obca mieszańcom naszej osady.

blog_15_il_04_a
Fragment kamienia z żarna obrotowego (in situ) odkryty podczas badań w Lesie Miejskim

blog_15_il_04_b_zarno_sedyty
Kompletny kamień żarna obrotowego z Sędyt

blog_15_il_05_zarno klodowe_gdansk
Rekonstrukcja kłodowego żarna obrotowego

        Zmieloną mąkę można dalej wykorzystać w różny sposób. Można ją dodawać do potraw, jako wartościowy, obfity w błonnik zagęstnik (niestety zawierający również drobiny kamienia). Prostym sposobem dalszego przetworzenia produktów zbożowych, pozwalającym również na ich dłuższe i bezpieczniejsze przechowywanie w trudnych warunkach wczesnośredniowiecznego życia jest wyrobienie z mąki ciasta i upieczenie placków zbożowych, które można np. zabrać ze sobą w drogę, zabezpieczyć na później w jakimś przewiewnym worku lub koszu, chroniąc w ten sposób przed pasożytami.

        Dwa znaleziska z badań prowadzonych w 2013 i 2019 roku można by ostrożnie interpretować jako pozostałości pieców (chociaż są to na razie jedynie hipotezy). Podczas badań w roku 2013 odkryto w jednym z wykopów obiekt którego wypełnisko składało się z dwóch wyraźnie odróżnialnych warstw. Centralną część obiektu stanowiła warstwa silnie przepalonej gliny tworzącej okrąg o średnicy ok. 50-60 cm. Otoczony był on warstwą przepalonej ziemi o miąższości kilkudziesięciu centymetrów. Nasuwa to skojarzenie z popularną zarówno we wczesnym jak i późnym średniowieczu formą pieca kopułowego.

blog_15_il_06_podstawa pieca chlebowego_Sedyty_2013
„Zagadkowy” obiekt nr 23 z Sędyt – być może stanowił podstawę pieca kopułowego

blog_15_il_07_piec chlebowy
Kopułowe piece chlebowe były w średniowieczu rozpowszechnione w całej Europie

        Drugi interesujący obiekt, którego funkcję można próbować wyjaśniać jako piec odkryto podczas kampanii roku 2019. Wydłużony owalny obiekt o szerokości od ok. 40 do ok. 70 cm i długi na ok. 120-130 cm wypełniony był fragmentami przepalonej gliny. Również tu moglibyśmy dopatrywać się pozostałości wczesnośredniowiecznego pieca „chlebowego” – jest to oczywiście jedynie hipoteza, która wymaga weryfikacji.

blog_15_il_8
relikty „pieca” (?) odkryte podczas badań w roku 2019

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s