Życie codzienne mieszkańców osady w Lesie Miejskim. Uprawa roślin i zbieractwo

Truizmem jest stwierdzenie, że współczesne badania archeologiczne to już nie przysłowiowa łopata, gracka i szpachelka. Dzisiejsze badania starają się wyciągnąć z badanego stanowiska jak najwięcej informacji i wykorzystują do tego, o ile jest to tylko możliwe i o ile są na to środki, współczesną naukę.

        Trzeba przyznać takie metody badawcze jako archeobotanika, antrakologia, czy archeozoologia znane są nauce od dość dawna. Ekspertyzy te jednak pozostawały najczęściej trudno dostępne archeologii ze względu na swoje koszty. Dzięki finansowaniu badań w Lesie Miejskim ze środków unijnych i dotacjom samorządowym mogliśmy zrealizować stosunkowo szeroki program badań, pozwalający nie tylko na zebranie ogromnej ilości ceramiki i jej częściową rekonstrukcję, ale nadto – dowiedzieć się czegoś więcej o życiu codziennym mieszkańców osady.

        Tutaj chciałbym zająć się roślinnym menu mieszkańców naszej osady.

        Podczas ekspedycji 2013-2015 oraz 2019-20 prowadziliśmy szeroką akcję flotacyjną (flotacja to najprościej mówiąc – wypłukiwanie). Przepłukując na sitach wypełniska badanych obiektów archeologicznych pozyskaliśmy blisko 2 tys. spalonych szczątków roślinnych z których udało się wyodrębnić 28 gatunków roślin, głównie zbóż, chwastów i roślin dzikich wykorzystywanych przez człowieka.

        Wśród zebranych szczątków zbóż dominowało żyto, co może budzić pewne zdziwienie, ponieważ uważa się, że we wczesnym średniowieczu powszechnie uprawiano raczej pszenicę i proso. Na drugim miejscu uplasowały się ziarniaki owsa i tuż za nim prosa. Dopiero na czwartym miejscu znalazły się ziarna pszenicy. Ciekawostką – być może wcale niebagatelną – jest wydzielenie podczas analizy archeobotanicznej ziarniaków beru (Włośnica ber, łac. – Setaria italica). To w tym regionie roślina obcego pochodzenia (antropofit), która przybyła na południowo-wschodnie wybrzeże Bałtyku z Azji. Nie była ona mocno popularna, ale uprawiano ją jako zboże i wytwarzano z niej kaszę i mąkę, chociaż możliwe, że już wówczas stosowano ją także jako paszę dla zwierząt. Jeśli uda nam się założyć kiedyś w Lesie Miejskim pradziejowe poletko doświadczalne to ber znajdzie na nim bez wątpienia swoje miejsce.

        Z innych roślin wykorzystywanych w gospodarstwie odnotujmy jeszcze pojedyncze okazy ziaren lnu zwyczajnego i grochu. Włókiennicze zastosowanie lnu nie podlega wątpliwościom (wskazują na to odkrywane w na stanowisku przęśliki tkackie), ale czy mieszkańcy wczesnośredniowiecznych Sędyt wiedzieli, że z siemienia lnianego można wytłaczać olej – nie mamy na to bezpośrednich dowodów, ale nie można tego wykluczyć.

        O ile nie mamy żadnych wątpliwości co interpretacji szczątków zbóż, o tyle już z dość licznie występującą w pozyskanym materiale archeologicznym grupą chwastów mamy większy kłopot. Dość powiedzieć, że część z nich występuje wśród roślin ogrodowych i w uprawach zbóż, gdzie traktowane są jako chwasty właśnie (ale czy tak samo były traktowane przez gospodarzy z Sędyt – kto to wie?). Być może część zidentyfikowanych ziarniaków chwastów nie znalazła się w badanych wypełniskach przypadkowo, czy jako zanieczyszczenie, ale jako rośliny użytkowe (ziela). Temu zagadnieniu przyjrzę się jednak bliżej kiedy indziej.

        Na zakończenie tej krótkiej prezentacji badań archeobotanicznych przywołajmy jeszcze szczątki łupin orzecha laskowego i pestki maliny zwyczajnej. Rośliny te wtedy i dzisiaj występują powszechnie w środowisku leśnym i niewątpliwie były składnikami diety mieszkańców naszej osady.

blog_14_2019_ilustr_01a
Flotacja i jej rezultaty

blog_14_2019_ilustr_02
Flotacja i jej rezultaty

blog_14_2019_ilustr_03
Flotacja i jej rezultaty

blog_14_2019_ilustr_04a
Tablica z ziarniakami zbóż i innych roślin wyodrębnionych na stanowisku w Lesie Miejskim (Źródło: Katarzyna PIŃSKA, Wyniki analizy archeobotanicznej materiałów ze stanowiska Olsztyn – Las Miejski, stan. CIV (osada), AZP 23-61/46, [w:] A. Koperkiewicz, B. Radzicki, Zanim powstało miasto. Raport z realizacji interdyscyplinarnego projektu badań wczesnośredniowiecznego zespołu osadniczego Olsztyn – Las miejski, Olsztyn 2015]

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s