Sędyty i tzw. „grupa olsztyńska” (kultura mazursko-germańska)

Nie, nie – mówiąc „grupa olsztyńska” nie mamy na myśli teamu kolarskiego, ani też żadnej organizacji przestępczej. Co prawda popularna Wikipedia właściwie niewiele na jej temat mówi, ale – z drugiej strony – na jej temat można znaleźć całkiem sporo poważnych tekstów dostępnych w internecie. Warto sięgnąć, chociaż niekoniecznie oczywiście są to teksty łatwo przyswajalne.

        Dlaczego w ogóle ten temat? Tzw. „grupa olsztyńska” to archeologiczny fenomen kulturowy znany wcześniej również pod nazwą masurgermanische Kultur – kultura mazursko-germańska. To wydaje się być nawet lepszym określeniem dla kultury archeologicznej niż dość dziwne: grupa olsztyńska, lansowane w polskiej literaturze. Tym bardziej że centrum tego zjawiska kulturowego nie identyfikuje się raczej z obszarem pojezierza olsztyńskiego.

Grupa_olsztyńska

Kulturze mazursko-germańskiej należy poświęcić trochę czasu, ponieważ na stanowisku archeologicznym w olsztyńskim lesie miejskim, mimo jego tzw. wielofazowości, odnajdujemy zabytki wiązane z tą właśnie kulturą archeologiczną.

* * *

Może warto w tym miejscu krótko wyjaśnić, chociaż chyba to już kiedyś czyniłem, co znaczy wyrażenie „kultura archeologiczna”. Przede wszystkim należy powiedzieć, że jest ona jedynie tzw. „jednostką klasyfikacyjną” czyli tworem sztucznym, powołanym do życia przez badacza (archeologa) po to by łatwiej było mu porządkować (czyli klasyfikować) pozyskiwane w trakcie badań materiały. Jeśli zatem na jakimś obszarze badawczym archeolog znajduje szereg stanowisk archeologicznych, na których występują podobne zespoły materiałów (np. podobna ceramika, typ pochówków i wyposażenie grobów; jakiś zauważalny styl lokowania osiedli mieszkalnych lub charakterystyczny sposób budowania fortyfikacji, itp. I jeśli owe podobieństwa są charakterystyczne dla jakiejś jednostki czasowej (występują w pewnym kontinuum czasowym) – to może te zespoły materialnych faktów (danych) ze sobą połączyć w jedną jednostkę klasyfikacyjną – czyli właśnie „kulturę archeologiczną”. Taką właśnie jednostką klasyfikacyjną jest „grupa olsztyńska”. Podkreślmy jeszcze, że pojęcie „kultura archeologiczna” odnosi się tylko do zespołów materialnych faktów-przedmiotów i ich układów (niektórzy używają tu pojęcia „artefakt” – od łac. arte factum = sztucznie wykonane, czyli to co nie-naturalne, wytwór ludzkiej ręki, techniki, rzemiosła, umiejętności; »łac. ars, artis«)

* * *

Autorzy opublikowanej w roku 1904 monografii cmentarzyska w Mojtynach (Moythienen) – Emil Hollack i Felix Ernst Peiser, wydzielili zespół odkrytych tam zabytków jako nowe zjawisko kulturowe.

il_12_01_mojtyny
Okładka monografii cmentarzyska w Mojtynach E. Hollacka i F.E. Peisera

il_12_02_mojtyny
Jedna z tablic monografii prezentująca wybór zabytków z nekropoli w Mojtynach

Kilkanaście lat później, w wydanej w Uppsali, w roku 1919 pracy „Ostpreußen in der Völkerwanderungszeit”, szwedzki archeolog Nils Åberg (nota bene twórca tzw. „typologicznej” metody badań archeologicznych) zaproponował dla tej kultury archeologicznej termin „masurgermanische Kultur”, która to nazwa przyjęła się w archeologii niemieckiej.

Ostpreussen in der Völkerwanderungszeit
Okładka pracy Nilsa Aberga – twórcy pojęcia kultury mazursko-germańskiej

Szersze zainteresowanie archeologią Prus w nauce polskiej nastąpiło – z wiadomych przyczyn – dopiero po drugiej wojnie światowej (pionierami powojennego rozwoju polskiej archeologii bałtyjskiej byli m. in. Jerzy Antoniewicz, Jerzy Okulicz-Kozaryn, Łucja Okulicz). Na gruncie nauki polskiej, w szczególności po wojnie z Niemcami, termin kultura mazursko-germańska nie miał szans akceptacji. Proponowano w zamian różne określenia: „kultura mazurska” (Romuald Odoj), kultura staropruska (Kazimierz Godłowski – uważam osobiście, że najbardziej adekwatne określenie), wreszcie w opublikowanej w roku 1973 monumentalnej pracy: „Pradzieje ziem pruskich od późnego paleolitu do VII w. n.e.” Jerzy Okulicz-Kozaryn zaproponował termin – grupa olsztyńska.

841676-352x500
Okładka książki Jerzego Okulicza-Kozaryna

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s